1. Tác dụng hạt giống mướp bạch ngọc trong Đông Y
- Theo Đông y, cây phát triển từ hạt giống mướp bạch ngọc có vị ngọt, tính mát với nhiều công dụng:
+ Dây mướp bạch ngọc: Dây thu được từ quá trình gieo trồng hạt giống mướp bạch ngọc có thể được sử dụng để thông kinh, hoạt lạc, và chữa trị hiệu quả các triệu chứng như ho, viêm mũi, viêm khí quản, cũng như giảm đau lưng.
+ Rễ: Bộ rễ của cây mướp bạch ngọc trồng từ hạt giống mướp bạch ngọc có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, giúp điều trị viêm mũi, viêm xoang và các vết loét trên da.
+ Hạt mướp bạch ngọc: Hạt giống mướp bạch ngọc sau khi thu hoạch hoặc hạt của quả giúp tiêu nhiệt, nhuận táo, thông tiểu, hóa đàm, và có tính sát trùng.
+ Lá: Lá cây mướp bạch ngọc có khả năng giải nhiệt, thanh mát, hỗ trợ điều trị mụn, chốc lở, ho khan, ho gà, cũng như giảm chảy máu ở các vết thương hở và tình trạng khát nước do nắng nóng.
+ Xơ mướp: Phần xơ của mướp bạch ngọc được áp dụng trong việc tiêu thũng, lợi tiểu, hoạt huyết, thông lạc, và hỗ trợ điều trị tắc tia sữa hay viêm tuyến sữa ở phụ nữ cho con bú, cũng như giảm đau ở vùng ngực, sườn và các cơn đau nhức xương cốt.
- Hầu như các bộ phận của cây trồng từ hạt giống mướp bạch ngọc đều có thể ứng dụng trong Đông y.
2. Tác dụng hạt giống mướp bạch ngọc trong Tây Y
- Toàn bộ cây mướp bạch ngọc xuất phát từ hạt giống mướp bạch ngọc có chứa Anthraquinone và các hợp chất saponin thuộc nhóm triterpene như Machaelinic acid và Acutoside (A, B, C, D, E, F, G). Do đó, một số ứng dụng trong Tây y có thể kể đến như:
+ Bảo vệ gan: Giúp giảm đáng kể mức men gan, hạ bilirubin và tăng cường các enzym chống oxy hóa như glutathione và catalase.
+ Giảm đường huyết: Hỗ trợ giảm HbA1c và tăng cường dự trữ glycogen trong gan.
+ Hạ lipid máu: Giúp giảm mạnh cholesterol, triglycerid và LDL trong máu.
+ Ức chế sự phát triển của tế bào ung thư: Đặc biệt là tế bào ung thư phổi ở người.
+ Tác dụng kháng viêm và giảm đau: Quả từ cây mướp bạch ngọc có chứa Caroten, vitamin C, Citronellyl tiglate và một số axit amin khác.
+ Ức chế vi khuẩn: Ức chế một số loại vi khuẩn như E.coli, Klebsiella pneumoniae, Proteus vulgaris, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella paratyphi và Staphylococcus aureus.
3. Các công dụng khác của hạt giống mướp bạch ngọc
- Tại Ấn Độ, người dân gieo trồng hạt giống mướp bạch ngọc và sử dụng để điều trị hen suyễn, làm thuốc lợi tiểu, giảm tình trạng lá lách to, hỗ trợ tiêu hóa và xử lý các vấn đề về da. Hạt mướp được chế biến thành thuốc gây nôn, giúp long đờm, trong khi quả được dùng để điều trị vàng da. Phần rễ cũng được người Ấn Độ và Malaysia áp dụng để tăng cường sức khỏe, điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, chữa rối loạn tiết niệu và giảm sốt.
- Ở Campuchia, người ta thường sắc thân và rễ của cây mướp bạch ngọc với nước để lợi sữa, hoặc kết hợp với các thảo dược khác để làm nước súc miệng hiệu quả. Tại Thái Lan, lá, thân và rễ mướp bạch ngọc được sử dụng với tác dụng hạ sốt. Ở Indonesia, bột từ hạt giống mướp bạch ngọc được dùng để chữa sốt rét hoặc giảm sốt.
1. Chuẩn bị gieo trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc
- Thời vụ gieo trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc
+ Đặc tính sinh trưởng: Hạt giống mướp Bạch Ngọc khi gieo trồng có khả năng sinh trưởng và phát triển rất khỏe, chịu nhiệt, chịu hạn tốt và kháng bệnh cao. Cây có ưu điểm nổi bật là thu hoạch 4 mùa, phát triển mạnh nhất ở nhiệt độ từ 25 – 30°C.
+ Tại các tỉnh phía Bắc và miền Trung: Thường bắt đầu gieo trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc từ tháng 12, kéo dài tới tháng 5 năm sau.
+ Tại các tỉnh phía Nam và vùng khí hậu mát mẻ (Lâm Đồng, Đà Lạt, Bảo Lộc): Thời tiết quanh năm nóng ẩm rất phù hợp với yêu cầu ngoại cảnh của cây nên có thể gieo trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc quanh năm để thu hoạch 4 mùa.
+ Lưu ý gieo trồng: Mùa nắng có thể gieo hạt giống mướp Bạch Ngọc trực tiếp xuống đất/chậu để cây phát triển mạnh hơn và đỡ tốn công vô bầu. Mùa mưa nên ươm hạt giống mướp Bạch Ngọc trong khay/bầu đất trước (mỗi bầu 1 hạt) để chất lượng cây giống tốt và khỏe mạnh rồi mới đem trồng, tránh mưa lớn làm úng hạt và thối mầm. Khi cây con phát triển từ hạt giống mướp Bạch Ngọc vừa nhú lá nhám (lá thật) thì đem trồng ngay.
- Xử lý đất trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc và chuẩn bị dụng cụ
+ Đất trồng: Đất trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc cần tơi xốp, giàu hữu cơ, giữ ẩm tốt và thoát nước tốt (tốt nhất là đất thịt pha cát). Đất phải được cày xới tơi xốp, sạch cỏ và rải vôi xử lý.
+ Lưu ý: Tốt nhất không gieo trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc trên khu vực đất mà vụ trước đã trồng các cây thuộc họ bầu, bí.
+ Công thức phối trộn đất trồng chậu hoặc thùng xốp: Trộn theo tỷ lệ 2 phần đất thịt tơi xốp + 1 phần phân trùn quế/phân hoai mục + 1 phần xơ dừa nghiền/tro trấu. Trộn thêm một ít vôi bột và nấm đối kháng Trichoderma phơi ải 3 – 5 ngày trước khi gieo trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc để sạch nấm bệnh.
+ Chậu trồng: Do mướp Bạch Ngọc cho trái to nặng ký (600 – 800 gram/trái), chọn chậu nhựa lớn hoặc thùng xốp có đường kính và chiều sâu tối thiểu 40 – 50 cm (thể tích từ 40 lít trở lên) để bộ rễ cây phát triển mạnh.
- Mật độ gieo trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc
+ Kích thước luống: Làm luống rộng 1,2 – 1,5 m, cao 20 – 30 cm để chống ngập úng. Rãnh luống rộng khoảng 30 – 40 cm giúp nước thoát dễ dàng và thuận tiện cho việc chăm sóc hạt giống mướp Bạch Ngọc cũng như thu hoạch sau này.
+ Mật độ trồng leo giàn: Hàng đơn (1 hàng/luống): Cây cách cây 0,5 – 0,7 m, hàng cách hàng 1,4 m. Mật độ đạt khoảng 1.200 – 1.500 cây/1.000m². Hàng đôi (2 hàng/luống): Hàng đôi cách hàng đôi 4,5 m, cây cách cây trên hàng 0,8 – 1 m. Mật độ khoảng 1.200 – 1.500 cây/1.000m².
- Lưu ý mùa mưa: Nên nới rộng khoảng cách cây để tán lá mướp Bạch Ngọc thông thoáng, giảm thiểu dịch nấm bệnh và ruồi vàng đục quả.
2. Gieo trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc
- Hướng dẫn xử lý và ủ hạt giống mướp Bạch Ngọc chi tiết
+ Bấm hạt: Sử dụng bấm móng tay hoặc kéo bấm nhẹ phần đuôi hạt để nanh nảy mầm dễ dàng hơn. Lưu ý: Hạt giống mướp Bạch Ngọc không bấm sẽ khó nảy mầm.
+ Ngâm hạt: Ngâm hạt giống mướp Bạch Ngọc đã bấm đuôi vào nước ấm (tỷ lệ 2 sôi : 3 nguội) khoảng 3 – 4 tiếng cho vỏ hạt ngấm đủ nước.
+ Ủ hạt trong túi zip hoặc hộp nhựa: Vớt hạt ra, đem gói hạt giống mướp Bạch Ngọc vào một chiếc khăn mỏng ẩm (vắt ráo nước, không để ướt đẫm làm thối hạt). Đặt gói khăn đựng hạt vào bên trong hộp nhựa đậy kín hoặc túi zip vuốt nếp mép. Đặt túi zip hoặc hộp nhựa ở nơi ấm áp, kín gió và tránh ánh nắng trực tiếp. Sau khoảng 5 – 6 ngày, khi thấy hạt giống mướp Bạch Ngọc bắt đầu nứt mầm và nhú nanh xanh khỏe mạnh thì lấy hạt ra đem gieo vào bầu đất hoặc chậu trồng.
- Gieo trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc đã nứt mầm xuống bầu đất hoặc chậu với độ sâu khoảng 1 cm rồi phủ một lớp đất mịn mỏng lên trên. Rải trên mặt từ 20 – 30 hạt thuốc trừ sâu Basudin hoặc Furadan để phòng trừ sâu, kiến mối cắn phá hạt giống mướp Bạch Ngọc. Cuối cùng dùng bình phun sương hoặc thùng bông sen tưới đủ ẩm qua một lượt.
3. Làm giàn, tỉa cành hạt giống mướp Bạch Ngọc
- Cắm cọc và làm giàn: Khi cây phát triển từ hạt giống mướp Bạch Ngọc cao khoảng 20 cm, tiến hành làm giàn. Do quả mướp Bạch Ngọc đạt trọng lượng từ 600 – 800 gram/trái, giàn cần được làm chắc chắn bằng cột tre hoặc khung sắt kiên cố, cao khoảng 2m để đỡ sức nặng của giàn quả.
- Bấm ngọn và tỉa cành:
+ Nếu muốn thu hoạch rộ, tiến hành bấm ngọn khi cây mướp Bạch Ngọc được 5 – 7 lá thật, chỉ chừa lại 3 – 4 nhánh to khỏe nhất.
+ Tỉa bỏ toàn bộ lá già, lá bệnh và nhánh phụ ở khoảng 50 cm tính từ gốc lên để gốc cây mướp Bạch Ngọc luôn thông thoáng.
4. Kỹ thuật chăm sóc hạt giống mướp Bạch Ngọc
- Ánh nắng: Đặt chậu hoặc làm luống trồng hạt giống mướp Bạch Ngọc ở nơi đón nắng trực tiếp ít nhất 6 – 8 tiếng/ngày để cây quang hợp tốt, ra hoa khỏe.
- Tưới nước: Tưới nước đều đặn 2 lần/ngày vào sáng sớm và chiều mát. Giai đoạn ra hoa và nuôi trái nặng ký cần duy trì độ ẩm ổn định, tránh để thiếu nước làm teo trái hoặc rụng hoa.
- Bón phân thúc cho cây mướp Bạch Ngọc (phù hợp chu kỳ 65 – 70 ngày): Vì mướp Bạch Ngọc nuôi trái to nặng từ 600 – 800 gram và cho thu hoạch lứa đầu sau 65 – 70 ngày, quy trình bón thúc cần đảm bảo dưỡng chất dồi dào:
+ Bón lót chuẩn bị đất: Vôi bột, phân chuồng hoai mục/phân trùn quế, phân vi sinh, NPK 20-20-15 hoặc NPK 16-16-8.
+ Bón thúc lần 1 (10 – 12 ngày sau gieo / cây bén rễ): Tưới dằn phân Ure, DAP hoặc MAP pha loãng để kích thích bộ rễ phát triển và lá con vươn khỏe.
+ Bón thúc lần 2 (25 – 30 ngày sau gieo / cây vươn dây leo giàn): Bón NPK 30-9-9 hoặc NPK 20-20-15 kết hợp phân trùn quế/phân chuồng hoai mục để nuôi thân dây mập chồi.
+ Bón thúc lần 3 (45 – 50 ngày sau gieo / cây phủ giàn & chuẩn bị ra hoa): Bón tăng cường NPK giàu Lân và Kali (như NPK 19-19-19 hoặc 20-20-15), bổ sung Canxi và Bo giúp cứng dây, giữ cuống hoa bám chắc.
+ Bón thúc lần 4 (55 – 60 ngày sau gieo / cây nuôi lứa trái đầu): Bón NPK 20-20-15 kết hợp phân Kali và Canxi để hỗ trợ cây tích lũy dinh dưỡng nuôi trái đạt trọng lượng chuẩn 600 – 800 gram/trái.
+ Giai đoạn thu hoạch (từ 65 – 70 ngày trở đi): Khi bước vào đợt thu hoạch lứa đầu, duy trì bón thúc định kỳ 7 – 10 ngày/lần bằng phân NPK 20-20-15 kết hợp phân hữu cơ hoai mục để cây duy trì sức bền thu hoạch 4 mùa liên tục.
5. Phòng trừ sâu bệnh hại cho hạt giống mướp Bạch Ngọc
- Sâu hại cây trồng từ hạt giống mướp Bạch Ngọc
+ Dế, sâu đất, sùng đất: Ăn đứt rễ mầm hạt giống mướp Bạch Ngọc, đọt non, cây con. Phòng trừ: Xử lý bằng các loại thuốc trừ sâu dạng hạt.
+ Sâu vẽ bùa (Dòi đục lá): Ăn lớp diệp lục của lá, làm lá mướp Bạch Ngọc dễ khô cháy, nhiễm bệnh, gây hại mạnh trong mùa nắng khi thời tiết khô. Phòng trừ: Phun Thianmectin 0.5 ME.
+ Sâu xanh, sâu ăn tạp: Cắn phá lá non, đọt non, bông, trái mướp Bạch Ngọc suốt từ cây con đến thu hoạch. Phòng trừ: Dùng Thianmectin 0.5 ME, Peran, Amate.
+ Bọ trĩ, rầy mềm, rầy bông: Chích hút nhựa đọt non, lá non làm cây mướp Bạch Ngọc kém phát triển. Phòng trừ: Dùng Oncol, Confidor, Decis...
- Bệnh hại cây trồng từ hạt giống mướp Bạch Ngọc
- Bệnh thối lở cổ rễ (Thối gốc, thối rễ, chết cây con):
+ Biểu hiện: Nấm xâm nhập cổ rễ giáp mặt đất, thối nhũn, cây con dễ ngã gục, lá non vẫn xanh rồi héo chết, xung quanh gốc có tơ nấm trắng. Cây mướp Bạch Ngọc trưởng thành xuất hiện vết bệnh lõm màu nâu/nâu đỏ, thối rễ, thối gốc, thân hoặc quả. Bệnh phát triển mạnh ở nhiệt độ 25 – 30°C trong điều kiện ẩm ướt.
+ Phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, tiêu hủy tàn dư, không trồng liền vụ họ bầu bí. Dùng thuốc hóa học như Validacin, Bonaza, Amistar 250SC (Hexaconazole, Difenoconazole...).
- Bệnh xoăn đọt, khảm lá (Do virus):
+ Biểu hiện: Đọt mướp Bạch Ngọc xoăn lại, lá lốm đốm vàng loang lổ, đốt thân co ngắn, dây chùn lại, quả biến dạng méo mó và có vị đắng. Truyền bệnh chủ yếu do bọ trĩ và rệp.
+ Phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, nhổ bỏ cây bệnh tránh lây lan. Phòng trừ bọ trĩ và rệp bằng thuốc sinh học như dầu khoáng SK Enspray 99EC, Abatin 5.4EC.
- Bệnh sương mai:
+ Biểu hiện: Mặt trên lá xuất hiện đốm xanh nhợt giới hạn bởi gân lá, chuyển vàng khi nặng; mặt dưới có lớp phấn mịn màu trắng xám khiến lá khô, giòn, rách, giảm quang hợp và ít đậu quả.
+ Phòng trừ: Nhổ hủy cây chớm bệnh; luân phiên sử dụng thuốc Ridomil, Antracol, Cuzate, Mancozed...
- Bệnh héo xanh:
+ Biểu hiện: Cây mướp Bạch Ngọc đang sinh trưởng đột ngột héo rũ ban ngày, ban đêm hồi lại rồi chết hẳn sau vài ngày nhưng lá vẫn giữ màu xanh, gốc thối nhũn. Vi khuẩn phát triển mạnh ở 30 – 35°C, xâm nhập qua vết thương và tồn tại trong đất/tàn dư.
+ Phòng trừ: Dùng giống kháng bệnh, luân canh cây trồng khác họ, vệ sinh đồng ruộng, tăng cường phân hữu cơ ủ hoai. Sử dụng thuốc Fugous Proteoglycans (Elcarin 0.5SL).
- Bệnh nứt thân chảy nhựa:
+ Biểu hiện: Gây hại trên lá (chấm nâu, cháy khô rụng), trên thân (đốm bầu dục xám trắng lõm, ứa nhựa thành giọt đổi màu nâu đen, vỏ nứt, héo dây), trên trái mướp Bạch Ngọc (đốm nhũn nước, khô nâu nứt nẻ, rụng cuống trái). Phát triển khi nóng và mưa nhiều, nhiệt độ 20 – 30°C.
+ Phòng trừ: Luân canh, tiêu hủy tàn dư; khi mới xuất hiện có thể phun thuốc chứa hoạt chất Mancozeb, Metalaxyl, Copper Hydroxide...
6. Thu hoạch trái từ hạt giống mướp Bạch Ngọc
- Đặc điểm sinh trưởng và thu hoạch:
+ Thời gian thu hoạch: Thu lứa đầu tiên sau khoảng 65 – 70 ngày kể từ khi gieo hạt giống mướp Bạch Ngọc.
+ Đặc tính cho quả: Chiều dài trái trung bình khoảng 30 cm, quả to chắc tay với trọng lượng từ 600 – 800 gram/trái. Cây có khả năng cho thu hoạch 4 mùa liên tục, vỏ trắng ngọc sang trọng, thịt quả dày, ngọt đậm và thơm ngậy.
- Cách thu hoạch: Dùng kéo cắt nhẹ nhàng cả cuống quả khi quả mướp Bạch Ngọc đạt kích thước và trọng lượng tiêu chuẩn ở giai đoạn bánh tẻ, vỏ còn tươi mướt. Tránh để quả quá già trên cây sẽ làm cây nhanh suy kiệt. Thu hoạch định kỳ để cây tiếp tục đẻ nhánh và cho các lứa trái tiếp theo suốt 4 mùa.
BẢNG THÔNG SỐ KỸ THUẬT HẠT GIỐNG MƯỚP BẠCH NGỌC F1
| Mã sản phẩm |
Hạt giống mướp Bạch Ngọc F1 |
| Loại hoa/cây |
Hạt giống mướp Bạch Ngọc F1. Hạt giống rau ăn quả |
| Tên tiếng Anh |
White Luffa |
| Màu sắc |
Xanh nhạt |
| Số hạt/gói |
5 hạt |
| Phủ hạt khi gieo |
Phủ đất mỏng 1-2cm, giữ ẩm tốt |
| Thời gian nảy mầm |
5-7 ngày |
| Tỉ lệ nảy mầm |
>85% |
| Tác dụng |
Chế biến món ăn (canh, xào), cho năng suất cao với nhiều quả |
| Xuất xứ |
Việt Nam |
| Khí hậu trồng |
Nhiệt đới và cận nhiệt đới |
| Thời điểm gieo trồng |
Quanh năm |
| Thời gian thu hoạch |
65-70 ngày sau gieo |
| Kích thước trái |
Chiều dài trái trung bình khoảng 30 cm, quả to chắc tay với trọng lượng từ 600 – 800 gram/trái. |
| Chiều cao cây |
Dây leo mạnh, cần giàn chắc để đỡ nhiều quả |
| Loại cây |
1 năm |
.jpg?v=20190410)
.jpg?v=20190410)
.jpg?v=20190410)
2.jpg?v=20190410)
.jpg?v=20190410)
.jpg?v=20190410)
