Hạt Giống Mướp Hương Siêu Dài - 10 Hạt

HẠT GIỐNG MƯỚP HƯƠNG SIÊU DÀI

1. Tác dụng hạt giống mướp hương siêu dài trong Đông Y

- Theo Đông y, cây phát triển từ hạt giống mướp hương siêu dài có vị ngọt, tính mát với nhiều công dụng:

+ Dây mướp hương siêu dài: Dây thu được từ quá trình gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài có thể được sử dụng để thông kinh, hoạt lạc, và chữa trị hiệu quả các triệu chứng như ho, viêm mũi, viêm khí quản, cũng như giảm đau lưng.

+ Rễ: Bộ rễ của cây trồng từ hạt mướp hương siêu dài có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, giúp điều trị viêm mũi, viêm xoang và các vết loét trên da.

+ Hạt mướp hương siêu dài: Hạt giống mướp hương siêu dài sau khi thu hoạch hoặc hạt của quả giúp tiêu nhiệt, nhuận táo, thông tiểu, hóa đàm, và có tính sát trùng.

+ Lá: Lá cây mướp hương siêu dài có khả năng giải nhiệt, thanh mát, hỗ trợ điều trị mụn, chốc lở, ho khan, ho gà, cũng như giảm chảy máu ở các vết thương hở và tình trạng khát nước do nắng nóng.

+ Xơ mướp: Phần xơ của mướp hương siêu dài được áp dụng trong việc tiêu thũng, lợi tiểu, hoạt huyết, thông lạc, và hỗ trợ điều trị tắc tia sữa hay viêm tuyến sữa ở phụ nữ cho con bú, cũng như giảm đau ở vùng ngực, sườn và các cơn đau nhức xương cốt. Hầu như các bộ phận của cây trồng từ hạt giống mướp hương siêu dài đều có thể ứng dụng trong Đông y.

2. Tác dụng hạt giống mướp hương siêu dài trong Tây Y

- Toàn bộ cây mướp hương siêu dài xuất phát từ hạt giống mướp hương siêu dài có chứa Anthraquinone và các hợp chất saponin thuộc nhóm triterpene như Machaelinic acid và Acutoside (A, B, C, D, E, F, G). Do đó, một số ứng dụng trong Tây y có thể kể đến như:

+ Bảo vệ gan: Giúp giảm đáng kể mức men gan, hạ bilirubin và tăng cường các enzym chống oxy hóa như glutathione và catalase.

+ Giảm đường huyết: Hỗ trợ giảm HbA1c và tăng cường dự trữ glycogen trong gan.

+ Hạ lipid máu: Giúp giảm mạnh cholesterol, triglycerid và LDL trong máu.

+ Ức chế sự phát triển của tế bào ung thư: Đặc biệt là tế bào ung thư phổi ở người.

+ Tác dụng kháng viêm và giảm đau: Quả từ cây mướp hương siêu dài có chứa Caroten, vitamin C, Citronellyl tiglate và một số axit amin khác.

+ Ức chế vi khuẩn: Ức chế một số loại vi khuẩn như E.coli, Klebsiella pneumoniae, Proteus vulgaris, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella paratyphi và Staphylococcus aureus.

3. Các công dụng khác của hạt giống mướp hương siêu dài

- Tại Ấn Độ, người dân gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài và sử dụng để điều trị hen suyễn, làm thuốc lợi tiểu, giảm tình trạng lá lách to, hỗ trợ tiêu hóa và xử lý các vấn đề về da. Hạt mướp được chế biến thành thuốc gây nôn, giúp long đờm, trong khi quả được dùng để điều trị vàng da.

- Phần rễ cũng được người Ấn Độ và Malaysia áp dụng để tăng cường sức khỏe, điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, chữa rối loạn tiết niệu và giảm sốt. Ở Campuchia, người ta thường sắc thân và rễ của cây mướp hương siêu dài với nước để lợi sữa, hoặc kết hợp với các thảo dược khác để làm nước súc miệng hiệu quả. Tại Thái Lan, lá, thân và rễ mướp hương siêu dài được sử dụng với tác dụng hạ sốt. Ở Indonesia, bột từ hạt giống mướp hương siêu dài được dùng để chữa sốt rét hoặc giảm sốt.

HƯỚNG DẪN GIEO TRỒNG  HẠT GIỐNG MƯỚP HƯƠNG

1. Chuẩn bị gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài

- Thời vụ gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài

+ Đặc tính sinh trưởng: Hạt giống mướp hương siêu dài khi gieo trồng có khả năng chịu nhiệt, chịu hạn tốt và chịu mát, cây sinh trưởng và phát triển rất khỏe, kháng bệnh cao. Cây phát triển mạnh nhất ở nhiệt độ từ 25 – 30°C; ở nhiệt độ thấp cây sinh trưởng chậm hơn.

+ Tại các tỉnh phía Bắc và miền Trung: Thường bắt đầu gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài từ tháng 12, kéo dài tới tháng 5 năm sau.

+ Tại các tỉnh phía Nam và vùng khí hậu mát mẻ (Lâm Đồng, Đà Lạt, Bảo Lộc): Thời tiết quanh năm nóng ẩm rất phù hợp với yêu cầu ngoại cảnh của cây nên có thể gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài quanh năm (vụ chính là Đông Xuân và Xuân Hè).

- Lưu ý gieo trồng:

+ Mùa nắng có thể gieo hạt giống mướp hương siêu dài trực tiếp xuống đất/chậu để cây phát triển mạnh hơn và đỡ tốn công vô bầu.

+ Mùa mưa nên ươm hạt giống mướp hương siêu dài trong khay/bầu đất trước (mỗi bầu 1 hạt) để chất lượng cây giống tốt và khỏe mạnh rồi mới đem trồng, tránh mưa lớn làm úng hạt và thối mầm. Khi cây con phát triển từ hạt giống mướp hương siêu dài vừa nhú lá nhám (lá thật) thì đem trồng ngay.

- Xử lý đất trồng hạt giống mướp hương siêu dài

+ Đất trồng: Đất trồng hạt giống mướp hương siêu dài cần tơi xốp, giàu hữu cơ, giữ ẩm tốt và thoát nước tốt (tốt nhất là đất thịt pha cát). Đất phải được cày xới tơi xốp, sạch cỏ và rải vôi xử lý.

+ Lưu ý: Tốt nhất không gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài trên khu vực đất mà vụ trước đã trồng các cây thuộc họ bầu, bí.

+ Công thức phối trộn đất trồng chậu hoặc thùng xốp: Trộn theo tỷ lệ 2 phần đất thịt tơi xốp + 1 phần phân trùn quế/phân hoai mục + 1 phần xơ dừa nghiền/tro trấu. Trộn thêm một ít vôi bột và nấm đối kháng Trichoderma phơi ải 3 – 5 ngày trước khi gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài để sạch nấm bệnh.

+ Chậu trồng: Chọn chậu nhựa lớn hoặc thùng xốp có đường kính và chiều sâu tối thiểu 40 – 50 cm (thể tích từ 40 lít trở lên) để bộ rễ cây mướp hương siêu dài phát triển mạnh.

- Mật độ gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài

+ Kích thước luống: Làm luống rộng 1,2 – 1,5 m, cao 20 – 30 cm để chống ngập úng. Rãnh luống rộng khoảng 30 – 40 cm giúp nước thoát dễ dàng và thuận tiện cho việc chăm sóc hạt giống mướp hương siêu dài cũng như thu hoạch sau này.

+ Mật độ trồng leo giàn: Hàng đơn (1 hàng/luống): Cây cách cây 0,5 – 0,7 m, hàng cách hàng 1,4 m. Mật độ đạt khoảng 1.200 – 1.500 cây/1.000m². Hàng đôi (2 hàng/luống): Hàng đôi cách hàng đôi 4,5 m, cây cách cây trên hàng 0,8 – 1 m. Mật độ khoảng 1.200 – 1.500 cây/1.000m².

- Lưu ý mùa mưa: Nên nới rộng khoảng cách cây để tán lá mướp hương siêu dài thông thoáng, giảm thiểu dịch nấm bệnh và ruồi vàng đục quả.

2. Gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài

- Hướng dẫn xử lý và ủ hạt giống mướp hương siêu dài chi tiết

+ Bấm hạt: Sử dụng bấm móng tay hoặc kéo bấm nhẹ phần đuôi hạt để nanh nảy mầm dễ dàng hơn. Lưu ý: Hạt giống mướp hương siêu dài không bấm sẽ khó nảy mầm.

+ Ngâm hạt: Ngâm hạt giống mướp hương siêu dài đã bấm đuôi vào nước ấm (tỷ lệ 2 sôi : 3 nguội) khoảng 3 – 4 tiếng cho vỏ hạt ngấm đủ nước.

+ Ủ hạt trong túi zip hoặc hộp nhựa: Vớt hạt ra, đem gói hạt giống mướp hương siêu dài vào một chiếc khăn mỏng ẩm (vắt ráo nước, không để ướt đẫm làm thối hạt). Đặt gói khăn đựng hạt vào bên trong hộp nhựa đậy kín hoặc túi zip vuốt nếp mép. Đặt túi zip hoặc hộp nhựa ở nơi ấm áp, kín gió và tránh ánh nắng trực tiếp. Sau khoảng 5 – 6 ngày, khi thấy hạt giống mướp hương siêu dài bắt đầu nứt mầm và nhú nanh xanh khỏe mạnh thì lấy hạt ra đem gieo vào bầu đất hoặc chậu trồng.

- Gieo trồng hạt giống mướp hương siêu dài đã nứt mầm xuống bầu đất hoặc chậu với độ sâu khoảng 1 cm rồi phủ một lớp đất mịn mỏng lên trên. Rải trên mặt từ 20 – 30 hạt thuốc trừ sâu Basudin hoặc Furadan để phòng trừ sâu, kiến mối cắn phá hạt giống mướp hương siêu dài. Cuối cùng dùng bình phun sương hoặc thùng bông sen tưới đủ ẩm qua một lượt.

3. Làm giàn, tỉa cành hạt giống mướp hương siêu dài

- Cắm cọc và làm giàn: Khi cây phát triển từ hạt giống mướp hương siêu dài cao khoảng 20 cm, tiến hành làm giàn. Do quả mướp hương siêu dài có độ dài vượt trội (từ 60 – 70 cm), giàn cần được làm thật vững chắc và cao từ 2m – 2,2m để quả thòng tự nhiên, thẳng đẹp và không bị chạm đất.

- Bấm ngọn và tỉa cành:

+ Nếu muốn thu hoạch rộ, tiến hành bấm ngọn khi cây mướp hương siêu dài được 5 – 7 lá thật, chỉ chừa lại 3 – 4 nhánh to khỏe nhất.

+ Tỉa bỏ toàn bộ lá già, lá bệnh và nhánh phụ ở khoảng 50 cm tính từ gốc lên để gốc cây mướp hương siêu dài luôn thông thoáng.

4. Kỹ thuật chăm sóc hạt giống mướp hương siêu dài

- Ánh nắng: Đặt chậu hoặc làm luống trồng hạt giống mướp hương siêu dài ở nơi đón nắng trực tiếp ít nhất 6 – 8 tiếng/ngày để cây quang hợp tốt, ra hoa khỏe.

- Tưới nước: Tưới nước đều đặn 2 lần/ngày vào sáng sớm và chiều mát. Nhờ đặc tính chịu nhiệt và chịu hạn tốt, cây thích nghi tốt với thời tiết nắng nóng, tuy nhiên giai đoạn ra hoa kết trái vẫn cần duy trì độ ẩm ổn định, tránh để đất quá khô hạn làm rụng hoa hoặc trái con.

- Bón phân thúc cho cây mướp hương siêu dài (phù hợp chu kỳ 85 ngày): Vì mướp hương siêu dài nuôi quả kích thước lớn (60 – 70 cm) và thời gian thu hoạch kéo dài đến khoảng 85 ngày, quy trình bón phân thúc cần đảm bảo dưỡng chất đầy đủ qua từng mốc sinh trưởng:

+ Bón lót chuẩn bị đất: Vôi bột, phân chuồng hoai mục/phân trùn quế, phân vi sinh, NPK 20-20-15 hoặc NPK 16-16-8.

+ Bón thúc lần 1 (10 – 12 ngày sau gieo / cây bén rễ): Tưới dằn phân Ure, DAP hoặc MAP pha loãng để kích thích bộ rễ phát triển và lá con vươn khỏe.

+ Bón thúc lần 2 (25 – 30 ngày sau gieo / cây vươn dây leo giàn): Bón NPK 30-9-9 hoặc NPK 20-20-15 kết hợp phân trùn quế/phân chuồng hoai mục để nuôi thân dây vươn dài, mập chồi.

+ Bón thúc lần 3 (50 – 55 ngày sau gieo / cây phủ giàn & tích lũy mầm hoa): Bón tăng cường NPK giàu Lân và Kali (như NPK 19-19-19 hoặc 20-20-15), kết hợp bổ sung trung vi lượng (Canxi, Bo) giúp cứng dây, dày lá và chuẩn bị ra hoa rộ.

+ Bón thúc lần 4 (70 – 75 ngày sau gieo / cây nuôi lứa quả đầu): Bón NPK 20-20-15 kết hợp phân Kali và Canxi để hỗ trợ cây tích lũy dinh dưỡng nuôi thân quả kéo dài đạt kích thước 60 – 70 cm, cuống quả bám chắc chuẩn bị cho mốc thu hoạch khoảng 85 ngày.

+ Giai đoạn thu hoạch (từ 85 ngày trở đi): Khi bước vào đợt thu hoạch lứa đầu tiên, duy trì bón thúc định kỳ 7 – 10 ngày/lần bằng phân NPK 20-20-15 kết hợp phân hữu cơ hoai mục và phun bổ sung phân bón lá chứa Canxi, Bo, Kẽm để cây mướp hương siêu dài duy trì sức bền và cho lứa trái tiếp theo liên tục.

5. Phòng trừ sâu bệnh hại cho hạt giống mướp hương siêu dài

- Sâu hại cây trồng từ hạt giống mướp hương siêu dài

+ Dế, sâu đất, sùng đất: Ăn đứt rễ mầm hạt giống mướp hương siêu dài, đọt non, cây con. Phòng trừ: Xử lý bằng các loại thuốc trừ sâu dạng hạt.

+ Sâu vẽ bùa (Dòi đục lá): Ăn lớp diệp lục của lá, làm lá mướp hương siêu dài dễ khô cháy, nhiễm bệnh, gây hại mạnh trong mùa nắng khi thời tiết khô. Phòng trừ: Phun Thianmectin 0.5 ME.

+ Sâu xanh, sâu ăn tạp: Cắn phá lá non, đọt non, bông, trái mướp hương siêu dài suốt từ cây con đến thu hoạch. Phòng trừ: Dùng Thianmectin 0.5 ME, Peran, Amate.

+ Bọ trĩ, rầy mềm, rầy bông: Chích hút nhựa đọt non, lá non làm cây mướp hương siêu dài kém phát triển. Phòng trừ: Dùng Oncol, Confidor, Decis...

- Bệnh hại cây trồng từ hạt giống mướp hương siêu dài

- Bệnh thối lở cổ rễ (Thối gốc, thối rễ, chết cây con):

+ Biểu hiện: Nấm xâm nhập cổ rễ giáp mặt đất, thối nhũn, cây con dễ ngã gục, lá non vẫn xanh rồi héo chết, xung quanh gốc có tơ nấm trắng. Cây mướp hương siêu dài trưởng thành xuất hiện vết bệnh lõm màu nâu/nâu đỏ, thối rễ, thối gốc, thân hoặc quả. Bệnh phát triển mạnh ở nhiệt độ 25 – 30°C trong điều kiện ẩm ướt.

+ Phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, tiêu hủy tàn dư, không trồng liền vụ họ bầu bí. Dùng thuốc hóa học như Validacin, Bonaza, Amistar 250SC (Hexaconazole, Difenoconazole...).

- Bệnh xoăn đọt, khảm lá (Do virus):

+ Biểu hiện: Đọt mướp hương siêu dài xoăn lại, lá lốm đốm vàng loang lổ, đốt thân co ngắn, dây chùn lại, quả biến dạng méo mó và có vị đắng. Truyền bệnh chủ yếu do bọ trĩ và rệp.

+ Phòng trừ: Vệ sinh đồng ruộng, nhổ bỏ cây bệnh tránh lây lan. Phòng trừ bọ trĩ và rệp bằng thuốc sinh học như dầu khoáng SK Enspray 99EC, Abatin 5.4EC.

- Bệnh sương mai:

+ Biểu hiện: Mặt trên lá xuất hiện đốm xanh nhợt giới hạn bởi gân lá, chuyển vàng khi nặng; mặt dưới có lớp phấn mịn màu trắng xám khiến lá khô, giòn, rách, giảm quang hợp và ít đậu quả.

+ Phòng trừ: Nhổ hủy cây chớm bệnh; luân phiên sử dụng thuốc Ridomil, Antracol, Cuzate, Mancozed...

- Bệnh héo xanh:

+ Biểu hiện: Cây mướp hương siêu dài đang sinh trưởng đột ngột héo rũ ban ngày, ban đêm hồi lại rồi chết hẳn sau vài ngày nhưng lá vẫn giữ màu xanh, gốc thối nhũn. Vi khuẩn phát triển mạnh ở 30 – 35°C, xâm nhập qua vết thương và tồn tại trong đất/tàn dư.

+ Phòng trừ: Dùng giống kháng bệnh, luân canh cây trồng khác họ, vệ sinh đồng ruộng, tăng cường phân hữu cơ ủ hoai. Sử dụng thuốc Fugous Proteoglycans (Elcarin 0.5SL).

- Bệnh nứt thân chảy nhựa:

+ Biểu hiện: Gây hại trên lá (chấm nâu, cháy khô rụng), trên thân (đốm bầu dục xám trắng lõm, ứa nhựa thành giọt đổi màu nâu đen, vỏ nứt, héo dây), trên trái mướp hương siêu dài (đốm nhũn nước, khô nâu nứt nẻ, rụng cuống trái). Phát triển khi nóng và mưa nhiều, nhiệt độ 20 – 30°C.

+ Phòng trừ: Luân canh, tiêu hủy tàn dư; khi mới xuất hiện có thể phun thuốc chứa hoạt chất Mancozeb, Metalaxyl, Copper Hydroxide...

6. Thu hoạch trái từ hạt giống mướp hương siêu dài

- Đặc điểm sinh trưởng và thu hoạch:

+ Thời gian thu hoạch: Thu lứa đầu tiên sau khoảng 85 ngày kể từ khi gieo hạt giống mướp hương siêu dài.

+ Đặc tính cho quả: Quả mướp hương siêu dài có độ dài ấn tượng từ 60 – 70 cm, vỏ xanh sọc mướt, dáng quả thẳng đẹp, thịt quả dày, giòn ngọt và tỏa hương thơm ngát.

- Cách thu hoạch: Dùng kéo cắt nhẹ nhàng cả cuống quả khi quả mướp hương siêu dài đạt độ dài tiêu chuẩn (60 – 70 cm) ở giai đoạn bánh tẻ, vỏ còn xanh tươi, nắn thấy hơi mềm tay. Tránh để quả quá già trên cây sẽ làm cây nhanh suy kiệt. Thu hoạch định kỳ để cây tiếp tục đẻ nhánh và cho lứa trái mới liên tục.

BẢNG THÔNG SỐ KỸ THUẬT HẠT GIỐNG MƯỚP HƯƠNG SIÊU DÀI